6331 Sayılı Kanun: İşverenler İçin 7 Temel İSG Yükümlülüğü

Önce kapsamı ve sorumluluğu belirleyin

6331 sayılı Kanun, işverenin iş sağlığı ve güvenliğini bir belge işi değil, devam eden bir yönetim sorumluluğu olarak ele almasını ister. Kamu ve özel sektör işyerlerini kapsar; 2. maddede sayılan istisnalar ayrıca değerlendirilir. Çalışan sayısının düşük olması tek başına bütün yükümlülükleri kaldırmaz. Dışarıdan OSGB hizmeti alınması da işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (md. 4).

Bu rehber, kaynak kontrol tarihinde erişilen resmî metinleri özetler. İşyerine özel hukuki görüş, denetim raporu veya uygunluk belgesi değildir. Tehlike sınıfı, yapılan iş, çalışan sayısı ve özel sektör düzenlemeleri birlikte incelenmelidir.

1. Uygun İSG görevlendirmesini kurun

Kanunun 6. maddesi kapsamındaki uzman, işyeri hekimi ve gerektiğinde diğer sağlık personeli görevlendirmesi; işyerinin tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve hizmet süreleri dikkate alınarak yapılır. İşverenin kendi çalışanları arasından görevlendirme yapması ile yetkili bir kuruluştan hizmet alması farklı yöntemlerdir. Mevzuattaki koşulları sağlayan işveren veya işveren vekilinin bazı hizmetleri üstlenmesi de mümkündür; bu nedenle her işyeri için dışarıdan hizmet satın alma zorunluluğu varmış gibi genelleme yapılamaz.

50 çalışan, uzman ve hekim için genel bir tam süreli çalışma eşiği değildir. Bu mesleklerin süreleri ve tam süreli görevlendirme eşikleri kendi yönetmeliklerinde ayrı düzenlenir. Diğer sağlık personeli yükümlülüğü ise en az 10 çalışanı bulunan çok tehlikeli işyerleri için öngörülür; tam süreli işyeri hekimi görevlendirilmişse ayrıca diğer sağlık personeli zorunlu değildir.

• İşyeri sicili, asıl faaliyet ve tehlike sınıfını eşleştirin.
• Belge geçerliliği, görevlendirme süresi ve karşılıklı onay durumunu kontrol edin.
• Saha çalışması, hekim değerlendirmesi ve işverenin uygulayacağı tedbirler için sorumlu ve takvim belirleyin.

İSG-KATİP kaydının tamamlanması, hizmetin fiilen verilmesinin yerine geçmez. Ayrıntılar için İSG-KATİP görevlendirme rehberine bakabilirsiniz.

2. Risk değerlendirmesini işyerine özgü hazırlayın

Kanunun 10. maddesi ve Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca tehlikeler belirlenir, riskler analiz edilir, kontrol tedbirleri uygulanır ve sonuçları izlenir. Çalışma; işveren veya vekili, uzman, hekim, çalışan temsilcileri, destek elemanları ve işyerini bilen çalışanların katılımını içeren ekip yapısıyla ele alınır. Kullanılan yöntem işin niteliğine uygun seçilir; tek bir matris yöntemi bütün işyerleri için zorunlu değildir.

Yenileme için azami süreler çok tehlikeli işyerlerinde 2 yıl, tehlikeli işyerlerinde 4 yıl, az tehlikeli işyerlerinde 6 yıldır (Yönetmelik md. 12). Taşınma, teknoloji veya çalışma yönteminin değişmesi, yeni tehlike, iş kazası ya da meslek hastalığı gibi durumlarda bu süreler beklenmeden gerekli yenileme yapılır.

Her tedbirin karşısına uygulayacak kişiyi, hedef tarihi ve tamamlandığını gösteren kanıtı yazın. Fotoğraf veya satın alma belgesi tek başına yeterli olmayabilir: koruyucunun sahada çalıştığını, geçiş yolunun açık kaldığını ve çalışanların yeni yöntemi uygulayabildiğini de kontrol edin.

3. Eğitimi yeni düzenlemeye göre planlayın

Eğitim yükümlülüğünün kanuni dayanağı 17. maddedir; 16. madde çalışanların bilgilendirilmesini düzenler. 2 Nisan 2026 tarihli, 33212 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan yeni eğitim yönetmeliği, 2013 tarihli önceki yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır. İşe başlama eğitimi, temel eğitim, tekrar eğitimi ve değişen risklere yönelik eğitim birbirinin yerine kullanılamaz.

İşe başlama eğitimi fiilen işe başlamadan önce, uygulamalı ve yüz yüze, en az 2 saat verilir; temel eğitim süresinden sayılmaz. Temel eğitim az tehlikelide 8, tehlikelide 12, çok tehlikelide 16 ders saatinden az olamaz. Yönetmelikte bir ders saati 45 dakika ders ve 15 dakika ara olarak tanımlanır. Temel eğitim mümkün olan en kısa sürede ve işe başlamadan itibaren en geç üç ay içinde tamamlanır.

Tekrar eğitimleri çok tehlikelide yılda, tehlikelide iki yılda, az tehlikelide üç yılda en az bir yapılır; tüm sınıflarda en az 8 ders saatidir. İşyerine ve yapılan işe özgü konular, tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde yüz yüze verilmelidir. Uzaktan eğitim seçeneği konuya, sınıfa ve yönetmelik koşullarına bağlıdır; her eğitimin çevrim içi yapılabileceği söylenemez.

Eğitim planı, içerik, katılım ve değerlendirme belgelerini birlikte takip edin. Başarı ölçümü ve özlük dosyasındaki belgelendirme, yalnızca imza toplamaktan farklıdır. Mevcut belgelerin geçiş hükümleri kapsamındaki durumunu ayrıca kontrol edin.

4. Sağlık gözetimini işe ve maruziyete bağlayın

Kanunun 15. maddesi işe girişte, iş değişikliğinde ve belirtilen diğer durumlarda sağlık muayenesini düzenler. İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan uzaklaşmalar sonrasında işe dönüşte çalışanın talep etmesi de bu kapsamdadır. Her çalışan için her işten ayrılmada koşulsuz muayene zorunluluğu şeklinde bir genelleme doğru değildir.

İşyeri Hekimi Yönetmeliği'nin 9. maddesindeki genel periyodik muayene üst sınırları az tehlikelide 5, tehlikelide 3 ve çok tehlikelide 1 yıldır. Özel politika gerektiren çalışanlar ve özel mevzuat ayrıca değerlendirilir; hekim işin risklerine ve çalışanın durumuna göre süreyi kısaltabilir. Tetkik listesi de herkese aynı paket olarak değil, tıbbi değerlendirme ve maruziyetlere göre belirlenir.

İSG Hizmetleri Yönetmeliği'nin 7. maddesi kişisel sağlık dosyalarının işten ayrılmadan itibaren en az 15 yıl saklanmasını öngörür; diğer mevzuatın özel süreleri saklıdır. Bu hüküm bütün İSG belgelerine uygulanacak tek bir saklama süresi değildir. Sağlık verilerinin gizliliği, gerekli erişim sınırları ve işverenle paylaşılacak bilginin kapsamı ayrıca korunmalıdır.

5. Acil durum planını tatbikatla sınayın

Kanunun 11 ve 12. maddeleri acil durum hazırlığı ve tahliyeyi düzenler. Yangın, patlama, kimyasal yayılım ve doğal afet gibi olasılıkları işyerinin gerçek koşullarına göre değerlendirin. Söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım görevleri; kaçış yolları, toplanma yerleri ve dış yardım iletişimi açık olmalıdır.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik'in 13. maddesine göre madenler dışındaki işyerlerinde en geç yılda bir tatbikat yapılır. Maden işyerlerinin tatbikatları kendi özel düzenlemesine tabidir. Tatbikat raporunda yalnız katılımı değil, aksaklığı ve düzeltilecek tedbiri de kaydedin. Çıkışın kilitli olması veya toplanma alanının kullanılamaması, planın kâğıt üzerinde bulunmasıyla çözülmez.

6. Bakım, periyodik kontrol ve ölçümü ayırın

Bakım ekipmanın işlerliğini sürdürmeye, periyodik kontrol ise mevzuattaki yöntemlerle güvenli kullanım durumunu değerlendirmeye yöneliktir. Bir bakım faturası periyodik kontrol raporu yerine geçmez. İş Ekipmanları Yönetmeliği'nin 6–7. maddeleri ve Ek III; ekipman türüne, standartlara, imalatçı bilgisine ve kullanım koşullarına göre değerlendirilmelidir. Bütün ekipmanlara aynı kontrol aralığı yazmayın.

OSGB'ler ve bu birimlerde çalışan kişiler periyodik kontrol hizmeti veremez (md. 14/A). İSG uzmanının kontrol ihtiyacını belirlemesi ve sonuçlardaki tedbirleri takip etmesi ile yetkili kişinin teknik kontrolü gerçekleştirmesi farklı işlerdir. İşyeri; gerekli sözleşmeyi, yetkili kişiyi, rapor sonucunu ve uygunsuzlukların giderilmesini ayrıca takip etmelidir.

İş hijyeni ölçümleri de ekipman kontrolü değildir. Maruziyetlerin değerlendirilmesi için gereken ölçüm, test ve analizler ilgili yetkiye sahip laboratuvarla planlanır. İş Hijyeni Yönetmeliği'nin 5. maddesindeki değişiklik ve tekrar ölçüm koşulları esas alınır; her işyerine otomatik aynı yıllık paket önerilmez.

7. Kayıtları ve resmî bildirimleri birbirine karıştırmayın

6331'in 14. maddesi iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kayıt altına alınmasını ve araştırılmasını düzenler. İşveren iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK'ya bildirir. Kendisine bildirilen meslek hastalığında başlangıç noktası, durumu öğrendiği tarihtir. Sigortalılık statüsü ve olayın özel koşulları için ilgili sosyal güvenlik düzenlemeleri de kontrol edilmelidir.

İSG-KATİP, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünün sistemidir; SGK iş kazası bildirimiyle aynı işlem değildir. Görevlendirme ve ilgili hizmet sözleşmeleri ile özel mevzuatta tanımlanan kayıtlar sistemde yürütülür. Bütün eğitim, risk değerlendirmesi ve tatbikat belgelerinin her işverence buraya yüklenmesi gerektiği şeklinde genel bir kural kurulamaz.

Belgeden uygulamaya: kısa kontrol listesi

• Aktif görevlendirme ve fiilî hizmet takvimi birbiriyle örtüşüyor mu?
• Risk değerlendirmesindeki açık tedbirlerin sorumlusu ve tarihi belli mi?
• Yeni çalışan için işe başlama ve temel eğitim ayrı planlandı mı?
• Sağlık gözetimi, tatbikat ve ekipman kontrolü birbirinden ayrı izleniyor mu?
• Bir olay olduğunda sağlık müdahalesi, inceleme ve resmî bildirimden kimin sorumlu olduğu belli mi?

İhlalin yaptırımı; yükümlülüğe, olayın koşullarına ve güncel düzenlemelere bağlıdır. Bu yazı sabit bir ceza tarifesi veya cezadan korunma garantisi sunmaz. İşyerinize özgü planlama için iletişim sayfasından faaliyet alanı, çalışan sayısı ve ihtiyacınızı paylaşabilirsiniz.