İş Kazalarını Önlemek İçin 5 Uygulama Adımı

Hedef yalnız kaza sayısını düşürmek değil, tehlikeyi kontrol etmektir

İş kazasını önleme çalışması, tehlikeyi bildirmek, nedenini incelemek, uygun tedbiri uygulamak ve işe yaradığını doğrulamak üzerine kurulmalıdır. Tek bir eğitim, yazılım veya kontrol listesi kazasızlık garantisi vermez. Aşağıdaki beş adım, 6331 sayılı Kanun'un önleme ve çalışan katılımı yaklaşımını günlük işe çevirmek için hazırlanmıştır; sonuç yüzdesi veya Aykaç OSGB müşterilerine ait başarı verisi içermez.

1. Ramak kalayı kullanılabilir bilgiye dönüştürün

Bir yükün çalışanın yanına düşmesi veya forkliftle yayanın aynı kör noktaya girmesi, yaralanma olmasa da incelenmesi gereken olaylardır. Her tehlikeli durum henüz bir olay değildir; bildirimde gözlenen tehlike ile gerçekleşen ramak kalayı ayırmak, önceliklendirmeyi kolaylaştırır. Kanunun 14. maddesi yaralanma veya ölümle sonuçlanmasa bile zarar veren ya da zarar verme potansiyeli olan olayların incelenmesini de kapsar.

Bildirim için uzun bir form yerine olay yeri, zaman, yapılan iş, gözlenen durum ve ilk tedbiri kaydedebilen erişilebilir bir yöntem belirleyin. Gereksiz kişi veya sağlık bilgisi toplamadan, inceleme için gereken kanıtı koruyun. Acil tehlike varsa form doldurmayı beklemek yerine güvenli müdahale ve işyerinin acil durum düzeni önceliklidir.

Bildiren çalışana ne yapıldığını geri iletin. Bildirim sayısının artması tek başına güvenliğin kötüleştiğini göstermez; daha önce görünmeyen sorunlar kayda giriyor olabilir. Sabit bir ramak kala/kaza oranını her işyerine uygulamak yerine olayın olası sonucuna ve mevcut korumalara bakın.

2. “Dikkatsizlik” açıklamasının arkasını inceleyin

Kök neden incelemesinde olayın sırasını, kullanılan ekipmanı, işin planını, çevresel koşulları ve mevcut talimatı birlikte ele alın. Çalışanın hareketi görünen son halka olabilir; bakım gecikmesi, yerleşim, iş yükü veya yetkilendirme sorunu da rol oynayabilir. Görgü tanığı ifadesini kanıtlanmış bulgudan, varsayımı doğrulanmış nedenden ayrı kaydedin.

Temsili örnek: Bir geçiş yolundaki sıvı nedeniyle kayma yaşandıysa yalnız “zemin temizlensin” demek yeterli değildir. Sızıntının kaynağı, fark edilme süresi, çevreleme yöntemi ve temizlik sorumluluğu da incelenir. Bu örnek bir müşteri vakası veya istatistiksel sonuç değildir.

Ardışık “neden?” soruları basit olaylarda yardımcı olabilir; karmaşık olaylarda tek bir neden bulmaya zorlamayın. Her tespit için kanıt ve giderilecek sistem eksikliğini yazın. İnceleme, resmî bildirim yükümlülüklerinin yerine geçmez.

3. Kontrol tedbirini doğru sırayla seçin

6331'in 5. maddesi risklerden kaçınmayı, riskle kaynağında mücadeleyi ve toplu korunmaya öncelik verilmesini esas alır. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 10. maddesi de tedbirin planlanması, uygulanması ve izlenmesini birlikte düzenler.

1. Ortadan kaldırma: Tehlikeli işlemi veya gereksiz maruziyeti kaldırmak mümkün mü?
2. İkame: İşlem, madde veya ekipman daha az tehlikeli bir seçenekle değiştirilebilir mi? Yeni riskler ayrıca değerlendirildi mi?
3. Teknik ve toplu koruma: Ayırma, uygun koruyucu, bariyer veya kaynağında emiş gibi çözümler uygulanabilir mi?
4. İş organizasyonu: Yetkilendirme, çalışma yöntemi, erişim düzeni ve gözetim nasıl kurulacak?
5. Kişisel koruyucu donanım: Diğer tedbirlerle yeterince kontrol edilemeyen risk için hangi uygun donanım gerekiyor?

Bu sıra, gerekli KKD'yi daha güçlü tedbir tamamlanana kadar kullanmamak anlamına gelmez. Riskin gerektirdiği koruma geciktirilmez; KKD de teknik çözümün yerine kalıcı mazeret yapılmaz. Donanımın kişiye ve işe uygunluğu, birlikte kullanılan parçaların uyumu, bakımı ve uygulamalı kullanım eğitimi kontrol edilir.

4. Tedbire sorumlu, kaynak ve takip tarihi atayın

“İSG birimi ilgilenecek” ifadesi açık bir görev değildir. Tedbiri uygulayacak yönetici veya birim, gereken kaynak, hedef tarih ve geçici koruma yazılmalıdır. Çalışan temsilcileri ve işi yapan çalışanlar çözümün uygulanabilirliğine katılmalıdır (6331 md. 18).

Örneğin yaya-forklift kesişmesi için yalnız uyarı levhası koymak yerine güzergâh ayrımı ve kör nokta düzenlemesi değerlendirilebilir. Hangi seçeneğin uygun olduğu sahada belirlenir. Üretim hedefi ile güvenlik tedbiri çatışıyorsa karar ve kaynak sorumluluğu yönetime aittir; çalışana yalnız “daha dikkatli ol” denilerek devredilemez.

Bir faaliyet satın alma tamamlandığında değil, tedbir uygulandığında ve beklenen koruma doğrulandığında kapatılmalıdır. Önlemin farklı bir tehlike doğurup doğurmadığı da değerlendirilir.

5. Eğitimin ve tedbirin etkisini sahada kontrol edin

İşyerine özgü eğitim; görev, ekipman ve maruziyet üzerinden planlanır. İşe başlama, temel ve tekrar eğitimlerinin yeri farklıdır. 2 Nisan 2026 tarihli eğitim yönetmeliğindeki program, yöntem, ölçme ve belgelendirme koşulları esas alınmalıdır. Kısa saha konuşmaları yararlı bir destek olabilir; zorunlu eğitimin yerine geçmez.

Çalışanın güvenli yöntemi tarif etmesini ve uygun koşullarda uygulamasını gözlemleyin. Talimat anlaşılmıyorsa dili ve yöntemi düzeltin. Uygulamayı imkânsız kılan ekipman veya iş organizasyonu sorunu varsa eğitimi tekrar etmek tek başına çözüm olmaz.

• Yüksek öncelikli açık tedbirler ve geciken faaliyetler izleniyor mu?
• Aynı tehlike veya ramak kala tekrar ediyor mu?
• Kaldırılan koruyucu, kapatılan geçiş veya devre dışı bırakılan tedbir var mı?
• Değişen iş, ekipman ve personel eğitim planına yansıdı mı?
• Çalışan bildirimi sonrasında sahada neyin değiştiği açıklanıyor mu?

İş kazası verileri, çalışma süresi ve faaliyet değişiklikleriyle birlikte yorumlanmalıdır. Kısa bir kazasız dönem bütün risklerin kontrol altında olduğunu kanıtlamaz. İşyerine özgü risk ve faaliyet takibini birlikte ele almak için risk değerlendirmesi hizmet kapsamını inceleyebilirsiniz.